Weg met ons

Naar aanleiding van de gebeurtenissen in Charlottesville in de Verenigde Staten gingen ook hier stemmen op om standbeelden te verwijderen en straatnamen te wijzigen. In Mechelen zette gemeenteraadslid Farid Bennasser van de SP.A het punt op de agenda van de gemeenteraad. Onze fractieleider Frank Creyelman brengt zijn visie in deze column.

Ergens zijn we blij dat precies collega Bennasser dit op de agenda zet. Het geeft voor een deel de ‘contouren’ weer waarin hij zich beweegt.

De zogenaamd ‘maatschappelijke discussie over straatnamen en monumenten in de openbare ruimte’ – voor zover die er is – werd op gang gebracht door de incidenten in de VS rond het standbeeld van Robert Lee, waarvan trouwens nu meer en meer duidelijk wordt dat het opgezet spel was. Maar daar gaan we het niet over hebben.

Het is juist dat veel straten en pleinen genoemd zijn naar figuren uit ons verleden die een niet altijd even frisse rol gespeeld hebben. Daarbij moet men natuurlijk alles in de context van de tijd bekijken. Het is juist dat koning Leopold II en zijn trawanten – waaronder een Mechelaar – nogal driest zijn omgesprongen met de plaatselijke bevolking in Congo-Vrijstaat. Hoeveel slachtoffers daarbij zijn gevallen, is niet helemaal duidelijk. Vergeten we ook niet dat de slachtoffercijfers werden naar voor gebracht door de Engelsen die hun oog hadden laten vallen op het aan grondstoffen rijkste en grootste land van Afrika. Maar daar gaat het eigenlijk niet over.

De essentie van de zaak is: moeten wij onze geschiedenis herschrijven? Moeten wij straten en pleinen herdopen naar wat NU politiekcorrect is? Moeten wij iedere keer straten en pleinen herdopen als er een nieuwe visie op de geschiedenis of een nieuwe coalitie is?

U kan zich voorstellen dat onze fractie het herdopen van bijvoorbeeld het Kardinaal Mercierplein in het August Bormsplein enorm zou genegen zijn. Mercier vond namelijk, en ik citeer, dat ‘de Vlamingen een volk zijn om te dienen en de Franstaligen om te heersen’. Een grotere racistische opmerking is niet denkbaar in deze tijd.

Maar dat is het juist: IN DEZE TIJD want in de tijd van Mercier WAS het de facto zo dat de Vlaamse boertjes de heersende Franstalige klasse moesten dienen en enkel hogerop konden klimmen als zij het Nederlands achter zich lieten. Heel Brussel is zo verfranst en de bourgeoisie in de meeste Vlaamse steden ook. Wij zouden dus blij zijn als deze Vlamingenhater uit het straatbeeld verdween. Toch vinden wij dat dit niet hoeft.

Wij zouden ook liever hebben dat de Antoon Spinoystraat of de Désiré Boucherystraat namen kregen van Vlaams-nationalisten in plaats van Socialisten of Liberalen. Er is hier destijds zelfs door de Groene fractie gevraagd om wijlen Jowan Lamon een straat te geven.
Dat mag allemaal. In de essentie van een bepaalde politieke of ideologische visie is daar niks mis mee. Wie heilig is voor de ene, is de duivel voor de andere. Dat is democratie. Dat is vrije meningsuiting. Uw vijand is mijn vijand niet en omgekeerd.
Iedere figuur van wie men vindt dat hij of zij een straat of standbeeld verdient, moet bekeken worden vanuit zijn historische achtergrond. Elk van die figuren was een man of vrouw van betekenis op dat moment van de geschiedenis. En soms is die geschiedenis op DIT moment in de geschiedenis verwerpelijk, op een ANDER ogenblik was ze dat niet. Wie zijn wij om te zeggen dat onze kijk op de geschiedenis beter is dan de kijk van onze voorlopers. Dat zou pas echt arrogant zijn. Dan hebben we echt het einde van de geschiedenis bereikt. WIJ WETEN ALLES BEST. Na ons is geen verbetering mogelijk.

Met andere woorden, als Leopold II en Van Kerckhove misdaden hebben begaan dan is dat tegen de achtergrond van de toenmalige tijd. Vergeet niet dat bij de Expo van 1958 negers werden tentoongesteld in hun ‘natuurlijke habitat’. Als een soort curiosum. Als tussensoort tussen de aap en de mens. De ‘missing link’ zeg maar. Zo lang is dat allemaal niet geleden.
Fundamenteel rijst de vraag of wij onze geschiedenis moeten aanpassen aan de politieke correctheid, de waan van de dag en soms zelfs ronduit verkeerde informatie.

Dit gezever – met alle respect voor de contouren van collega Bennasser – is de zoveelste blijk van de ‘Weg met ons’ mentaliteit die Europa al sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog teistert. Dat deze vraag wordt ingediend door collega Bennasser is dan ook geen toeval.
Europa heeft de wereld een vorm van beschaving geschonken die in de ogen van onze fractie superieur is aan alle andere. Scheiding religie en staat, gelijkheidsbeginselen, democratie, onderwijs, wetenschap enz.

Waar wij onze cultuur ooit hebben willen opdringen, doen wij nu het tegenovergestelde. Wij verachten onze eigen cultuur en onze eigen geschiedenis.

En waar houdt dat op? Geen verwijzingen meer naar de Kruistochten in de Heilig Bloedprocessie in Brugge om de moslims niet te schofferen? Moeten wij het standbeeld van Leopold II in Oostende in de Noordzee smijten? De Senaat in brand steken omdat de plenaire vergadering vol hangt met historische figuren die allemaal bloed aan hun handen hebben?
Dit is ONZE geschiedenis. Leopold II en Van Kerckhove maken daar deel van uit. Of men dat nu leuk vindt of niet.

Het kan ook anders. De Boeren in Zuid-Afrika vochten een bloedige oorlog uit met de Britse koloniale troepen die hun land afpakten en uit waren op de bodemschatten. De Boeren verloren en hun land kwam in handen van de Britten. Veel vrouwen en kinderen kwamen terecht in een Britse uitvinding: concentratiekampen. Ze stierven er van ontbering. Ondanks die vreselijke toestanden slaagden de Boeren erin om onder Britse dominantie verder te leven en sloten ze akkoorden om hun taal en cultuur verder te laten leven.

Decennia later kwam de macht weer in handen van de Afrikaners en zouden ze de Britse afstammelingen een koekje van eigen deeg hebben kunnen geven. Ze deden dat niet. Ze beseften dat ze mekaar nodig hadden om het land op te bouwen. De Britse monumenten bleven staan en de erfenis werd een deel van de geschiedenis van Zuid-Afrika.

Lang daarna stortte het apartheidsregime in mekaar en de macht van de blanke Afrikaners werd overgedragen aan het ANC van Nelson Mandela. Mandela begreep dat hij de kennis en de ervaring van de Afrikaners nodig had. Hij leerde de taal van zijn voormalige bazen en vermeed zo een burgeroorlog. En hij respecteerde de standbeelden, tradities, straatnamen en geschiedenis van de Afrikaners.

Een ander voorbeeld: in Rusland stond op iedere hoek van de straat een standbeeld van Lenin of Stalin. Veel van die standbeelden zijn weggehaald omwille van de overdosis. Maar bijvoorbeeld een standbeeld van Dzjerzinski, de oprichter van de KGB, bleef staan. Er tegenover werd een standbeeld van Soltsjenitsjin geplaatst die lichtjes neerkijkt en achter zijn rug een gebalde vuist toont. Symboliek die de tijdelijke onmacht aantoont tegenover de macht van het moment. Zo gaan volwassen volkeren om met hun geschiedenis.

Moeten wij, collega’s, ONZE geschiedenis uitwissen? Waar houdt dat op? Als binnen enkele decennia de Marokkaanse gemeenschap in Mechelen in de meerderheid is, hebben zij dan de Sint-Romboutstoren gebouwd?

Alle grote culturen kennen een proces van opkomst, bloei en neergang. De neergang kenmerkt zich onder meer door het wegvallen van het bewustzijn van de eigen geschiedenis. Gaan we daar nog een stapje bovenop doen? Dat lijkt sterk op het jaar 1 van Mussolini: Era Fascista. Alles begint opnieuw.

Maar NIETS begint opnieuw. Politici hebben het uur, de geschiedenis heeft de tijd.

Frank Creyelman

Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in ...